Điểm Tựa và Khát Vọng 28% GDP: Cửa Sổ Vàng cho Việt Nam

Sáng 15/6/2026, tại Hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới” do Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, một mệnh đề gốc được nhắc đi nhắc lại trong báo cáo đề dẫn và phần lớn trong 36 tham luận: Quốc gia nào làm chủ vật liệu lõi sẽ làm chủ công nghệ lõi.

Đề dẫn không trải ra một danh sách dàn đều mọi lĩnh vực, mà chỉ rõ sáu nhóm vật liệu chiến lược ưu tiên cùng một danh mục sản phẩm cơ khí trọng điểm. Cách đặt vấn đề ấy không ngẫu nhiên. Nó là kết tinh của việc soi vào con đường mà các nền công nghiệp đi trước đã đi và là điểm khởi đầu để loạt bài này khép lại bằng câu hỏi lớn nhất: Thể chế hóa thế nào để khát vọng trở thành hiện thực?

Bởi nếu rọi đèn vào hai mươi nền kinh tế từng leo lên hoặc đang cố leo lên đỉnh chuỗi giá trị vật liệu và chế tạo, một quy luật hiện ra rõ đến mức gần như không có ngoại lệ. Không một nước nào lên được đỉnh mà thiếu bàn tay nhà nước kiến tạo bền bỉ qua nhiều thập niên. Và cũng không một nước nào thành công bằng cách rải lực ra mọi mặt trận. Mọi mô hình thắng đều làm chung một việc: chọn lấy một điểm tựa rồi dồn toàn lực vào đó. Đọc lại các con đường ấy không phải để bắt chước, mà để Việt Nam soi mình và chọn cho đúng chỗ đặt chân.

Điều đầu tiên đập vào mắt khi xếp các cường quốc vật liệu và chế tạo cạnh nhau là họ không đi chung một lối. Mỗi nước tìm ra một điểm tựa riêng, hợp với thế mạnh của mình, rồi kiên trì theo đuổi.

Hàn Quốc chọn con đường quán quân quốc gia. Nhà nước, từ cấp Tổng thống, đứng sau dựng nên những tập đoàn đầu tàu rồi giao cho họ sứ mệnh quốc gia. POSCO (Pohang Iron and Steel Company) là tập đoàn đa quốc gia hàng đầu Hàn Quốc có trụ sở tại Pohang, chuyên sản xuất thép, vật liệu năng lượng tái tạo và phát triển cơ sở hạ tầng ra đời từ vốn và quyết tâm chính trị, lập trung tâm nghiên cứu từ năm 1977, tự chủ công nghệ luyện kim rồi trở thành nước xuất khẩu chính công nghệ ấy. Từ một quốc gia nghèo, Hàn Quốc đã dồn lực bảo trợ cho POSCO để biến nó thành biểu tượng sống động nhất của mô hình quán quân quốc gia.

Nhật Bản chọn con đường thống lĩnh lớp vật liệu thượng nguồn ẩn. Người tiêu dùng không bao giờ nhìn thấy nó, nhưng ai nắm nó thì nắm quyền lực cả chuỗi. Công ty TNHH Hóa chất Shin-Etsu – công ty hóa chất lớn nhất Nhật Bản và Tập đoàn SUMCO – một công ty bán dẫn của Nhật Bản cùng nắm 60% nguồn cung tấm bán dẫn silicon toàn cầu; riêng loại hóa chất cảm quang dùng cho chip dưới 7 nanomet, Nhật cung tới 100%. Triết lý monozukuri – tức nghệ thuật làm ra sản phẩm tới mức tinh xảo, là nền cho năng lực đó.

Đức chọn con đường thứ ba, một con đường chứng minh rằng không cần to mới mạnh. Xương sống công nghiệp Đức là hệ Mittelstand, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm trên 99% tổng số doanh nghiệp, trong đó nổi lên lớp hidden champions, những nhà vô địch ẩn thống lĩnh một thị trường ngách hẹp trên toàn cầu. Đứng sau lớp doanh nghiệp ấy là hệ đào tạo nghề kép trứ danh, vừa học ở trường vừa làm ở xưởng.

Đài Loan (Trung Quốc) chọn con đường viện công nghệ làm vườn ươm. Viện Nghiên cứu Công nghệ Công nghiệp, gọi tắt là ITRI, lập năm 1973, được nhà nước cấp vốn mồi để nghiên cứu rồi tách doanh nghiệp ra thị trường. Từ chiếc nôi ấy bước ra trên 240 doanh nghiệp con, trong đó có TSMC và UMC, hai trụ cột biến hòn đảo thiếu tài nguyên thành cường quốc bán dẫn. Đây là lời giải cho khâu yếu kinh niên của nhiều nước, là khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và nhà máy.

Trung Quốc chọn con đường nội địa hóa lượng hóa được. Chương trình Made in China 2025 không hô khẩu hiệu chung chung mà đặt một con số cụ thể: tự cung 70% linh kiện lõi và vật liệu quan trọng. Kiên trì hỗ trợ suốt một thập niên, Trung Quốc nay tinh luyện khoảng 90% đất hiếm và 94% nam châm thiêu kết toàn cầu, sản xuất 53% sản lượng thép thô của thế giới.

… (nội dung tiếp theo)

Phế Liệu Uy Tín – phelieuuytin.vn chuyên thu mua phế liệu tận nơi tại khu vực TP.HCM và các tỉnh lân cận, hỗ trợ khảo sát, định giá, bốc xếp và vận chuyển. Chúng tôi cam kết cân đúng, cân đủ, báo giá minh bạch và thanh toán nhanh theo thỏa thuận. Liên hệ Hotline: 0901846363.